Đinh Thị Phương Hoài, Ngô Sỹ Văn, Phan Thị Vân Anh, Lê Trọng Hiếu, Trần Đức Hoàng, Nguyễn Vĩnh Lạc, Nguyễn Thanh Minh

Đột quỵ nhồi máu não là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn phế trên toàn thế giới. Trong một số trường hợp nặng, đặc biệt là nhồi máu não diện rộng, não có thể phù nhanh và tăng áp lực nội sọ nghiêm trọng, đe dọa tính mạng người bệnh. Khi điều trị nội khoa không còn hiệu quả, phẫu thuật mở sọ giải áp là phương pháp quan trọng giúp cứu sống bệnh nhân.

1. Mở sọ giải áp là gì?

Phẫu thuật mở sọ giải áp (Decompressive Craniectomy) là kỹ thuật lấy bỏ một phần xương sọ nhằm tạo không gian cho não phù nề giãn nở ra ngoài, từ đó làm giảm áp lực nội sọ và hạn chế tổn thương não thứ phát. Sau khi tình trạng phù não ổn định, bệnh nhân có thể được phẫu thuật tái tạo hộp sọ ở giai đoạn sau.

2. Khi nào cần mở sọ giải áp?

Không phải mọi trường hợp đột quỵ đều cần phẫu thuật. Mở sọ giải áp thường được chỉ định trong các trường hợp:

 - Nhồi máu não diện rộng, đặc biệt ở vùng động mạch não giữa (malignant MCA infarction)

 - Phù não tiến triển nhanh gây chèn ép não

 - Giảm ý thức, hôn mê dần

 - Hình ảnh CT/MRI cho thấy: Đường giữa lệch nhiều, Chèn ép não thất, Dấu hiệu tụt não

Hiện nay, nhiều nghiên cứu cho thấy phẫu thuật sớm trong vòng 48 giờ đầu có thể làm giảm đáng kể tỷ lệ tử vong ở bệnh nhân nhồi máu não ác tính.

Hình 1. Hình ảnh CT scan sọ trước mổ (A-C) với dẫu tăng cản quang (mũi tên trắng) gây vùng giảm tỷ trọng diện rộng bán cầu não phải (đầu mũi tên trắng), đè đẩy não thất bên phải và đường giữa (vòng chấm trắng). Hình ảnh CT mạch máu trước mổ (D-F) với tắc hoàn toàn đoạn gốc động mạch cảnh trong phải do huyết khối (mũi tên trắng) giảm trưới máu bán cầu não phải (E-F).

3. Quy trình phẫu thuật

Phẫu thuật được thực hiện bởi ekip ngoại thần kinh dưới gây mê toàn thân.

Các bước chính gồm:

 - Mở da đầu

 - Lấy bỏ một mảnh xương sọ lớn

 - Mở màng cứng để giảm áp lực cho não

 - Bảo quản mảnh xương sọ để tái tạo sau này

Sau mổ, bệnh nhân tiếp tục được điều trị và theo dõi tích cực tại khoa hồi sức.

Hình 2. Hình ảnh trong mổ mở sọ giải áp bán cầu não phải với khoan sọ cắt bản xương sọ diện rộng 15cm (A), bộc lộ và khâu treo màng cứng (B), mở màng cứng (C) đặt lại và vá chùng màng cứng (D), đặt lại cân galea và khâu cơ thái dương (E), đặt dẫn lưu và đóng da đầu (F).

4. Lợi ích của phẫu thuật mở sọ giải áp

 - Giảm áp lực nội sọ nhanh chóng

 - Hạn chế tụt não và tử vong

 - Tăng cơ hội sống cho bệnh nhân nặng

 - Tạo điều kiện phục hồi chức năng về sau

Nhiều bệnh nhân dù còn di chứng thần kinh nhưng vẫn có thể phục hồi khả năng vận động, giao tiếp và sinh hoạt sau điều trị tích cực và phục hồi chức năng.

Hình 3. Hình ảnh so sánh trước (A-C) và sau mổ giải áp (D-F), với hình ảnh dựng hình 3D CT scan cho thấy tắc hoàn toàn động mạch cảnh trong (ICA) bên phải và nhánh M1 của động mạch não giữa bên phải (MCA) (đầu mũi tên đỏ)gây phù não tiến triển trên mặt phẳng cắt ngang (B, C), Bệnh nhân được phẫu thuật mở sọ giải áp bán cầu não phải trong 36 giờ với khuyết xương sọ bán cầu não phải ( mũi tên trắng) (D), giảm đẩy lệch đường giữa (đầu mũi tên trắng) (E-F)

5. Những cập nhật mới hiện nay

Các khuyến cáo quốc tế gần đây nhấn mạnh:

 - Phẫu thuật sớm mang lại hiệu quả tốt hơn so với can thiệp muộn

 - Không chỉ áp dụng cho bệnh nhân trẻ tuổi, một số bệnh nhân trên 60 tuổi vẫn có thể hưởng lợi nếu được lựa chọn phù hợp

 - Cần phối hợp đa chuyên khoa gồm đột quỵ, hồi sức, ngoại thần kinh và phục hồi chức năng

 - Điều trị hiện đại hướng đến mục tiêu không chỉ cứu sống mà còn tối ưu chất lượng cuộc sống sau đột quỵ

Bên cạnh đó, sự phát triển của hồi sức thần kinh, kiểm soát áp lực nội sọ và phục hồi chức năng sớm đã giúp cải thiện đáng kể kết quả điều trị.

6. Dấu hiệu cảnh báo đột quỵ cần đến bệnh viện ngay

Người dân cần đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện:

 - Méo miệng

 - Yếu liệt tay chân

 - Nói khó, nói đớ

 - Đột ngột giảm ý thức

 - Đau đầu dữ dội hoặc hôn mê

7. Thông điệp dành cho cộng đồng

“Phẫu thuật mở sọ giải áp là phương pháp điều trị quan trọng trong các trường hợp đột quỵ nhồi máu não nặng. Việc nhận biết sớm dấu hiệu đột quỵ, đưa bệnh nhân đến bệnh viện kịp thời và phối hợp điều trị đa chuyên khoa có ý nghĩa quyết định trong việc cứu sống và giảm di chứng cho người bệnh”.

???? Thông tin liên hệ
Khoa Ngoại Thần Kinh - Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Huế
- Điện thoại: Phòng Cấp cứu - 0234 3837777
- Địa chỉ: 41-51 Nguyễn Huệ, TP. Huế
-Website: www.bvydhue.vn.