Bệnh nhân nam 21 tuổi nhập viện vì bàn chân thuổng 2 bên bẩm sinh từ nhỏ, bên Phải nặng hơn bên trái gây ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt. Đây là trường hợp bàn chân thuổng ở người lớn, khác biệt nhiều so với trẻ nhỏ tuổi vì gân và phần mềm co rút nhiều. Nên chúng tôi tiến hành dưới sự phối hợp của ekip chỉnh hình và tạo hình.
Người nhà và bệnh nhân cho biết tình trạng này xảy ra từ khi sinh ra, gây ảnh hưởng nhiều đến thẩm mỹ và chức năng của cổ chân, bàn chân 2 bên gây ra tình trạng đi lại khó khăn, thẩm mỹ. Càng lớn lên, mức độ biến dạng càng trở nên nặng nề, khiến hai bàn chân bị kiễng cao, gót chân không thể chạm đất, dáng đi khập khễnh và mất cân bằng
Hình 1. Hình ảnh lâm sàng và X Quang trước điều trị. Biến dạng bàn chân thuổng chân Phải
Qua thăm khám lâm sàng và đánh giá hình ảnh X-quang tại khoa Ngoại Chấn thương chỉnh hình – Lồng ngực ghi nhận:
- Co rút cổ chân: Cổ chân phải bị co rút rõ, gân gót (gân Achilles) bị co rút kéo lên cao.
- Biến dạng phần mềm: Các lớp gân gấp vùng gan chân và bàn ngón chân bị co rút, làm hạn chế tối đa vận động gấp - duỗi của cổ chân, các ngón chân.
- Thách thức lớn nhất: Ở người trưởng thành, do tình trạng co rút kéo dài nhiều năm, việc giải phóng và đưa cổ chân về tư thế vuông góc (90°) sẽ tạo ra một khoảng thiếu hụt da lớn ở vùng cổ chân, gót chân. Nếu chỉ chỉnh hình xương và gân mà không có phương án che phủ phần mềm, vết mổ sẽ bị căng giãn quá mức, dẫn đến nguy cơ hoại tử da, lộ gân và thất bại phẫu thuật
Do đó, hội chẩn tại khoa đã quyết định thực hiện phương pháp phẫu thuật kết hợp: Giải phóng – Kéo dài hệ thống gân co rút phối hợp với Xoay vạt da tại chỗ che phủ và Đặt khung cố định ngoài với Ekip phẫu thuật bao gồm: TS. BS Lê Hồng Phúc, TS. BS Đặng Lê Hoàng Nam, BSNT Nguyễn Anh Quốc Tài
Trong quá trình phẫu thuật, TS BS Lê Hồng Phúc đã tiến hành phẫu thuật kéo dài gân gót (gân Achilles) thêm 5 cm. Kéo dài gân gấp ngón cái dài và gân cơ chày sau thêm 3 cm. Cắt bỏ gân cơ gan chân. Sau khi phục hồi và khâu nối các gân, cổ chân phải của bệnh nhân đã được đưa về tư thế sinh lý 90°, các ngón chân hết co rút. Sau khi chỉnh trục cổ chân về 90°, vùng mắt cá trong bị khuyết hụt khoảng 2 cm da. TS BS Lê Hồng Phúc đã thiết kế và sử dụng vạt da tại chỗ xoay để che phủ hoàn toàn vùng khuyết hụt tổ chức. Đánh giá sau khi đóng vết thương: vạt da hồng tốt, mềm mại, không bị căng giãn. Tiến hành đặt 01 khung cố định ngoài xuyên qua xương chày và xương bàn chân để giữ vững khớp cổ chân ở tư thế 90°, tạo điều kiện tối ưu cho gân và vạt da liền thương.
Hình 2. Hình ảnh bàn chân Phải bệnh nhân sau khi phẫu thuật và hình ảnh XQuang cổ chân BN sau khi đã giải phóng và đặt khung cố định ngoài.
Hình 3: Sau 5 ngày phẫu thuật, bệnh nhân hồi phục tốt, và được tập phục hồi chức năng để khôi phục vận động, cải thiện khả năng của bàn chân và sớm trở lại sinh hoạt bình thường.
BÀN CHÂN THUỔNG Ở NGƯỜI LỚN: NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT
Bàn chân thuổng (Equinus deformity) là tình trạng cổ chân bị biến dạng gấp về phía gan chân, khiến người bệnh không thể gấp cổ chân về phía mặt mu chân hoặc không thể đặt bằng phẳng gót chân xuống đất khi đi lại.
Nguyên nhân thường gặp:
- Bẩm sinh: Không được phát hiện hoặc không điều trị triệt để từ tuổi thơ.
- Di chứng thần kinh: Sau tai biến mạch máu não, chấn thương sọ não, tổn thương tủy sống, xơ cứng rải rác hoặc bại liệt.
- Chấn thương: Sau gãy xương gót, tổn thương gân gót không được tập phục hồi chức năng đúng cách.
Nguy cơ khi điều trị ở giai đoạn muộn:
- Dáng đi lệch: Gây lệch trục cột sống, thoái hóa khớp gối, khớp háng và đau mạn tính.
- Mất thẩm mỹ: Ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý, sự tự tin và cơ hội nghề nghiệp.
- Tăng nguy cơ chấn thương: Dễ bị ngã, chai sạn gan chân, loét da do tỳ đè sai vị trí sinh lý.
Tài liệu tham khảo:
1. Jeong, B. O., Kim, T. Y., & Song, W. J. (2015). Use of Ilizarov External Fixation Without Soft Tissue Release to Correct Severe, Rigid Equinus Deformity. The Journal of Foot and Ankle Surgery, 54(5), 821-825.
2. Shu, H., Ma, B., Kan, S., Wang, H., Shao, H., & Watson, J. T. (2011). Treatment of posttraumatic equinus deformity and concomitant soft tissue defects of the heel. The Journal of Trauma and Acute Care Surgery, 71(6), 1699-1704.
