Đinh Thị Phương Hoài, Lê Văn Khâm, Lê Công Toàn, Lê Trọng Hiếu, Trần Đức Hoàng, Nguyễn Vĩnh Lạc, Nguyễn Thanh Minh
Mới đây, Bệnh viện Trường Đại học Y – Dược Huế tiếp nhận một bé gái 3 tuổi bị chó nhà cắn vào vùng da đầu. Bé có 3 vết thương vùng da đầu, mỗi vết dài khoảng 3 cm.
Đây là tình huống không hiếm gặp trong thực tế. Nhiều gia đình thường nghĩ rằng “chó nhà nuôi, chó đã quen với trẻ” nên vết cắn không đáng lo. Tuy nhiên, bất kỳ vết chó cắn nào làm rách da đều cần được đánh giá y tế, đặc biệt ở trẻ nhỏ.
Vì sao chó cắn ở trẻ nhỏ cần đặc biệt lưu ý?
Trẻ em, đặc biệt trẻ dưới 5 tuổi, có nguy cơ bị tổn thương vùng đầu, mặt và cổ cao hơn người lớn do chiều cao của trẻ gần với tầm đầu của chó.
Ngoài tổn thương da và mô mềm, vết cắn có thể gây:
- Rách da và tổn thương mô mềm.
- Tổn thương mạch máu, thần kinh hoặc các cấu trúc sâu hơn.
- Nhiễm trùng vết thương.
- Sẹo, ảnh hưởng thẩm mỹ.
- Nguy cơ mắc bệnh dại nếu con vật có khả năng mang virus dại.
- Nguy cơ uốn ván nếu trẻ chưa được tiêm chủng đầy đủ.
Đặc biệt, bệnh dại gần như luôn gây tử vong khi đã xuất hiện triệu chứng. Tuy nhiên, bệnh có thể phòng ngừa hiệu quả nếu xử trí dự phòng sau phơi nhiễm đúng và kịp thời.
1. Việc đầu tiên: RỬA VẾT THƯƠNG NGAY
Ngay sau khi bị chó cắn:
Rửa và xối kỹ vết thương bằng nước sạch và xà phòng trong ít nhất 15 phút.
Nếu có dung dịch sát khuẩn có tác dụng diệt virus, có thể sử dụng sau khi rửa sạch vết thương.
Đây là một trong những bước quan trọng nhất được cả FDA (nhãn thuốc Rabavert) và các tổng quan về dại nhấn mạnh là làm giảm rõ rệt nguy cơ lây nhiễm virus tại chỗ
Tuyệt đối không nên:
- Đắp lá hoặc thuốc dân gian lên vết thương.
- Bôi ớt, chanh, axit hoặc các chất gây kích ứng.
- Chỉ lau qua loa rồi băng kín vết thương.
- Chờ theo dõi xem trẻ có triệu chứng gì rồi mới đi khám.
Sau khi sơ cứu, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt.
2. “Chó nhà” có nghĩa là không cần tiêm phòng dại?
Không.
Việc con chó là chó nhà, quen với trẻ hoặc trước đó hoàn toàn khỏe mạnh không đủ để tự kết luận rằng trẻ không có nguy cơ bệnh dại.
Nhân viên y tế sẽ đánh giá nguy cơ dựa trên nhiều yếu tố:
- Vết cắn có làm rách da hay không.
- Vị trí và mức độ tổn thương.
- Tình trạng sức khỏe và hành vi của con chó.
- Con chó đã được tiêm vaccine phòng dại hay chưa.
- Có thể theo dõi con chó trong thời gian quy định hay không.
- Tình hình dịch tễ bệnh dại tại địa phương.
Theo phân loại của WHO, một hoặc nhiều vết chó cắn xuyên qua da được xếp vào phơi nhiễm độ III, là nhóm phơi nhiễm nặng cần được xử trí dự phòng bệnh dại bằng vaccine và, khi có chỉ định, globulin miễn dịch kháng dại. (World Health Organization)
Vì vậy, không nên tự quyết định bỏ qua vaccine phòng dại chỉ vì đó là chó nhà.
3. Có cần tiêm huyết thanh/globulin miễn dịch kháng dại không?
Không phải tất cả trường hợp chó cắn đều cần globulin miễn dịch kháng dại.
Bác sĩ sẽ căn cứ vào mức độ phơi nhiễm, đặc điểm vết thương, tình trạng con vật và tiền sử tiêm phòng của trẻ để quyết định.
Trong trường hợp phơi nhiễm độ III (vết cắn xuyên da), cần cả vắc-xin dại và globulin miễn dịch kháng dại (HRIG/ERIG) tiêm thấm quanh vết thương, liều 20 IU/kg (HRIG) hoặc 40 IU/kg (ERIG), thực hiện trước khi khâu nếu có chỉ định khâu. Một điểm cần lưu ý: phác đồ vắc-xin sau phơi nhiễm hiện có khác biệt nhỏ giữa các hướng dẫn — WHO/CDC truyền thống dùng 5 mũi (ngày 0, 3, 7, 14, 28), trong khi ACIP Hoa Kỳ đã bỏ mũi thứ 5 (ngày 28) và chỉ dùng 4 mũi — nên phác đồ cụ thể cần theo hướng dẫn quốc gia áp dụng tại thời điểm điều trị.
Điều quan trọng là không trì hoãn việc đánh giá nguy cơ bệnh dại để chờ xem con chó có biểu hiện bệnh hay không.
4. Vết thương có được khâu ngay không?
Đây là vấn đề cần được bác sĩ đánh giá trực tiếp.
Vết chó cắn thường chứa nhiều vi khuẩn và nguy cơ nhiễm trùng phụ thuộc vào vị trí, độ sâu, mức độ dập mô và thời gian từ khi bị cắn đến khi điều trị.
Với những vết thương vùng đầu và mặt, bác sĩ có thể cân nhắc khâu vết thương sau khi:
1. Làm sạch và tưới rửa thật kỹ.
2. Đánh giá tổn thương mô mềm và các cấu trúc bên dưới.
3. Đánh giá nguy cơ nhiễm trùng.
4. Thực hiện xử trí dự phòng bệnh dại khi có chỉ định.
WHO lưu ý rằng nếu cần khâu vết thương do động vật cắn, việc khâu nên được thực hiện sau khi xử trí thích hợp và, trong trường hợp cần globulin miễn dịch kháng dại, thuốc nên được thấm/infiltrate vào vùng vết thương trước khi khâu.
5. Có cần dùng kháng sinh?
Có thể cần, tùy từng trường hợp.
Không phải mọi vết chó cắn đều bắt buộc phải sử dụng kháng sinh. Tuy nhiên, bác sĩ có thể chỉ định kháng sinh dự phòng hoặc điều trị khi vết thương có nguy cơ nhiễm trùng cao, vết thương sâu, dập mô nhiều, tổn thương vùng nguy cơ cao hoặc đã có dấu hiệu nhiễm trùng.
Khi vết cắn đã nhiễm trùng, kháng sinh cần bao phủ cả vi khuẩn hiếu khí và kỵ khí; amoxicillin–clavulanate là một trong những lựa chọn thường được khuyến cáo.
-> Phụ huynh không nên tự mua kháng sinh cho trẻ uống mà cần để bác sĩ đánh giá và kê đơn phù hợp với tuổi, cân nặng và tình trạng vết thương.
6. Đừng quên kiểm tra tiêm phòng uốn ván
Bên cạnh bệnh dại, bác sĩ sẽ kiểm tra lịch tiêm chủng của trẻ, đặc biệt là vaccine phòng uốn ván. Việc có cần tiêm vaccine uốn ván hoặc globulin miễn dịch uốn ván hay không phụ thuộc vào tình trạng vết thương và lịch sử tiêm chủng của trẻ.
Vì vậy, khi đưa trẻ đi khám, phụ huynh nên mang theo sổ tiêm chủng hoặc thông tin về các mũi vaccine trẻ đã được tiêm.
7. Gia đình nên làm gì với con chó đã cắn trẻ?
Nếu an toàn, gia đình cần:
- Giữ và quản lý con chó, tránh để tiếp tục tiếp xúc với trẻ.
- Không tự ý giết hoặc thả con vật.
- Cung cấp cho bác sĩ thông tin về tình trạng tiêm vaccine phòng dại của chó.
- Phối hợp với cơ quan thú y/y tế địa phương để được hướng dẫn theo dõi con vật.
WHO khuyến cáo chó đã gây phơi nhiễm nên được cách ly và theo dõi trong 10 ngày dưới sự giám sát của cơ quan thú y và phối hợp với cơ quan y tế địa phương, tùy quy định và tình hình dịch tễ tại từng địa phương.
8. Khi nào cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay?
Không nên chờ đợi nếu trẻ có một trong các tình huống:
- Vết cắn ở đầu, mặt hoặc cổ.
- Vết thương sâu, rộng, chảy máu nhiều hoặc nhiều vết cắn.
- Vết thương gần mắt, tai hoặc vùng mặt.
- Trẻ đau nhiều, lừ đừ, nôn ói hoặc có biểu hiện bất thường.
- Vết thương sưng đỏ, nóng, đau tăng hoặc chảy mủ.
- Không biết rõ tình trạng tiêm phòng của chó.
- Chó có biểu hiện bất thường, hung dữ bất thường, tiết nhiều nước dãi, liệt hoặc chết.
- Trẻ chưa được tiêm chủng đầy đủ hoặc không rõ lịch tiêm chủng.
|
Bị chó hoặc động vật có nguy cơ cắn → rửa vết thương ngay 15 phút → đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt → đánh giá nguy cơ bệnh dại và uốn ván → xử trí vết thương đúng cách. |
PHÒNG NGỪA CHÓ CẮN TRẺ EM
Phòng ngừa vẫn là biện pháp tốt nhất.
Cha mẹ nên:
- Không để trẻ nhỏ chơi một mình với chó, kể cả chó nhà.
- Không để trẻ đến gần chó khi chó đang ăn, ngủ hoặc đang chăm sóc con.
- Không để trẻ kéo tai, đuôi hoặc đánh chó.
- Dạy trẻ không tự ý tiếp cận chó lạ.
- Tiêm vaccine phòng dại đầy đủ cho chó và mèo.
- Quản lý vật nuôi an toàn trong gia đình.
Đặc biệt: trẻ nhỏ không nên được để một mình với chó, dù đó là thú cưng đã được nuôi lâu năm trong gia đình.
THÔNG ĐIỆP DÀNH CHO PHỤ HUYNH
“Chó nhà vẫn có thể cắn. Vết cắn nhỏ vẫn có thể nguy hiểm.”
Nếu trẻ bị chó cắn:
RỬA VẾT THƯƠNG 15 PHÚT – ĐƯA TRẺ ĐI KHÁM SỚM – ĐÁNH GIÁ DỰ PHÒNG BỆNH DẠI – KIỂM TRA TIÊM PHÒNG UỐN VÁN.
Đừng chủ quan chỉ vì đó là chó nhà.
???? Thông tin liên hệ
Khoa Ngoại Thần Kinh - Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Huế
- Điện thoại: Phòng Cấp cứu - 0234.6270707
- Địa chỉ: 41-51 Nguyễn Huệ, TP. Huế
-Website: www.bvydhue.vn
