Đinh Thị Phương Hoài, Đoàn Nguyễn Hồng Ân, Nguyễn Đình Bản, Ngô Thuỳ Trâm
Lê Trọng Hiếu, Trần Đức Hoàng, Nguyễn Vĩnh Lạc, Nguyễn Thanh Minh

Hình 1. Máu tụ dưới màng cứng mạn tính xuất hiện đồng thời với nang màng nhện ở trẻ em

1. Khái niệm

Nang màng nhện (Arachnoid cyst - AC) là những tổn thương nội sọ bẩm sinh phổ biến, chứa dịch não tủy và thường được phát hiện tình cờ ở trẻ em. Tuy đa số các nang này tiến triển thầm lặng, chúng lại là yếu tố nguy cơ quan trọng dẫn đến hình thành máu tụ dưới màng cứng mạn tính (cSDH), đặc biệt là sau những chấn thương đầu nhẹ.

2. Ca lâm sàng hiếm gặp tại Bệnh viện Đại học Y Dược Huế

Bệnh nhi nam 11 tuổi nhập viện trong tình trạng đau đầu tăng dần và nôn ói.

Tiền sử ghi nhận, ba tháng trước đó, trẻ bị té đập vùng thái dương trái khi đang chơi đùa. Đáng chú ý, kết quả chụp CT sọ não ngay sau chấn thương tại Bệnh viện địa phương và Bệnh viện Đại học Y Dược Huế vào thời điểm đó hoàn toàn bình thường. Tuy nhiên, 3 tháng sau, các triệu chứng mới bắt đầu xuất hiện và trầm trọng hơn.

Kết quả chụp CT lúc nhập viện lại cho thấy:

• Khối máu tụ dưới màng cứng mạn tính bên trái dày 17 mm, gây lệch đường giữa 12 mm và chèn ép não thất.

• Một nang màng nhện thái dương trái rõ ràng với kích thước 38 × 22 × 44 mm.

Bệnh nhi đã được chỉ định phẫu thuật dẫn lưu máu tụ qua lỗ khoan. Sau mổ, trẻ hồi phục nhanh chóng, hết đau đầu, nôn mửa và được xuất viện với tình trạng thần kinh hoàn toàn bình thường.

Hình 2. CT scan sọ não trước phẫu thuật - với máu tụ dưới màng cứng bán cầu não trái (đầu mũi tên trắng) và nang màng nhện thuỳ thái dương phải (đầu mũi tên đỏ), và CT scan sọ não sau phẫu thuật với máu tụ đã được lấy bỏ hoàn toàn (đầu mũi tên vàng)

3. Tại sao chấn thương nhẹ lại gây máu tụ muộn ở trẻ có nang màng nhện?

Nang màng nhện, đặc biệt là ở vùng hố thái dương, làm thay đổi cấu trúc giải phẫu tại khu vực này. Cơ chế bệnh sinh được giải thích qua các yếu tố:

Cấu trúc lỏng lẻo: Màng nang bám dính yếu vào màng cứng, khiến các mạch máu tại đây dễ bị tổn thương hơn khi có tác động lực.

Sự hình thành tụ dịch: Ngay cả một chấn thương rất nhẹ cũng có thể làm rách màng nang, khiến dịch não tủy rò rỉ vào khoang dưới màng cứng, tạo tiền đề cho khối máu tụ hình thành và phát triển theo thời gian.

Vị trí nguy cơ: Khoảng 4,6% đến 6,5% bệnh nhân có nang màng nhện sẽ gặp biến chứng máu tụ, và hầu hết các trường hợp này đều liên quan đến nang ở vùng thái dương.

4. Dấu hiệu nhận biết: Đừng chủ quan với những thay đổi muộn

Khác với người cao tuổi (thường bị yếu liệt chi hoặc rối loạn dáng đi), triệu chứng của trẻ em có máu tụ dưới màng cứng mạn tính thường là các dấu hiệu của tăng áp lực nội sọ:

Đau đầu (triệu chứng phổ biến nhất).

Nôn mửa.

Thay đổi tâm tính hoặc quấy khóc.

Một đặc điểm cực kỳ quan trọng là tình trạng này thường xuất hiện muộn (có thể vài tháng sau chấn thương), khiến bệnh lý dễ bị bỏ qua nếu chỉ dựa vào kết quả thăm khám ban đầu.

5. Phương pháp điều trị và lời khuyên từ chuyên gia

Hiện nay, phẫu thuật dẫn lưu máu tụ qua lỗ khoan (burr-hole evacuation) là phương pháp điều trị tiêu chuẩn, mang lại kết quả phục hồi rất tốt. Trong nhiều trường hợp, bác sĩ chỉ cần dẫn lưu máu tụ mà không cần can thiệp trực tiếp vào nang màng nhện.

Hình 3. Hình ảnh trong mổ lấy máu tụ mạn tính bằng phương pháp Burr-hole bán cầu não trái (A-D)

Lời khuyên cho phụ huynh:

• Trẻ em đã được chẩn đoán có nang màng nhện cần được theo dõi định kỳ.

• Sau bất kỳ chấn thương đầu nào (kể cả chấn thương nhẹ do chơi thể thao), nếu trẻ có biểu hiện đau đầu, nôn mửa kéo dài, cần đưa trẻ đến các cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và chẩn đoán kịp thời bằng hình ảnh học (CT hoặc MRI).

• Việc phát hiện sớm giúp nâng cao hiệu quả điều trị, giảm biến chứng và cải thiện tiên lượng cho trẻ.

Thông tin liên hệ

Khoa Ngoại Thần Kinh – Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Huế
- Điện thoại: Phòng Cấp cứu - 0234 3837777
- Địa chỉ: 41-51 Nguyễn Huệ, TP. Huế
-Website: www.bvydhue.vn