Đinh Thị Phương Hoài, Võ Đan Hạ, Trương Quốc Huy, Trần Đình Long Vân, Nguyễn Đức Phụng
Lê Trọng Hiếu, Trần Đức Hoàng, Nguyễn Vĩnh Lạc, Nguyễn Thanh Minh

Một câu hỏi thường gặp của phụ nữ đang điều trị hiếm muộn khi phát hiện prolactin tăng và có u tuyến yên nhỏ

“Bác sĩ ơi, em đang làm IVF. Sau khi chuyển phôi mà vẫn phải uống thuốc hạ prolactin thì thuốc có ảnh hưởng đến phôi thai không?”

Đây là một câu hỏi rất chính đáng. Phát hiện một tổn thương nhỏ ở tuyến yên trong quá trình chuẩn bị mang thai có thể khiến người bệnh lo lắng, đặc biệt khi đã trải qua một quá trình IVF kéo dài và nhiều kỳ vọng. Tuy nhiên, microprolactinoma (u tuyến yên tiết prolactin kích thước nhỏ) không đồng nghĩa với việc người phụ nữ không thể mang thai. Với điều trị và theo dõi phù hợp, phần lớn bệnh nhân có thể mang thai an toàn.

1. Vì sao prolactin tăng có thể ảnh hưởng đến khả năng mang thai?

Prolactin là hormone do tuyến yên tiết ra, có vai trò quan trọng trong quá trình tiết sữa.

Khi prolactin tăng bất thường, hormone này có thể ức chế hoạt động của hệ thống điều hòa sinh sản, gây rối loạn phóng noãn, kinh nguyệt không đều và giảm khả năng thụ thai.

Một trong những nguyên nhân thường gặp của tăng prolactin là prolactinoma – u tuyến yên tiết prolactin.

Điều trị nội khoa bằng nhóm thuốc dopamine agonist, trong đó có cabergoline, giúp giảm prolactin, phục hồi chức năng sinh sản và làm giảm kích thước khối u. Khuyến cáo của European Society of Endocrinology cho rằng phụ nữ có prolactinoma đang mong muốn mang thai nên được điều trị bằng dopamine agonist, với mục tiêu đưa prolactin về bình thường và phục hồi chu kỳ rụng trứng. (European Society of Endocrinology)

2. Có u tuyến yên nhỏ thì có thể làm IVF và chuyển phôi không? CÓ THỂ

Điều quan trọng là phải đánh giá đầy đủ trước khi mang thai:

- mức prolactin; chức năng các hormone tuyến yên;

- kích thước và vị trí khối u; khoảng cách của khối u với giao thoa thị giác;

- triệu chứng đau đầu hoặc rối loạn thị giác; các nguyên nhân khác gây tăng prolactin.

Với microprolactinoma, tức khối u có kích thước dưới 10 mm, nguy cơ khối u phát triển gây triệu chứng trong thai kỳ nhìn chung thấp. Một phân tích hệ thống và meta-analysis gần đây ghi nhận tỷ lệ phát triển u có triệu chứng trong thai kỳ ở phụ nữ có prolactinoma khoảng 4%, trong khi kết cục thai kỳ nhìn chung thuận lợi. (PubMed)

Vì vậy, việc phát hiện microprolactinoma không phải là chống chỉ định tuyệt đối của mang thai hoặc IVF.

3. Nếu đang uống cabergoline thì có cần ngừng trước khi chuyển phôi?

-> Thông thường không nên tự ý ngừng thuốc trước khi chuyển phôi.

Theo hướng dẫn của European Society of Endocrinology, phụ nữ có prolactinoma đang mong muốn mang thai có thể sử dụng cabergoline ở liều thấp nhất có hiệu quả cho đến khi xác định có thai. (European Society of Endocrinology)

Điều này rất quan trọng. Bởi vì: Chuẩn bị chuyển phôi ≠ đã xác định có thai.

- Trong giai đoạn chuẩn bị IVF và chờ kết quả β-hCG, việc kiểm soát prolactin vẫn có ý nghĩa.

Do đó, người bệnh không nên tự ý ngừng cabergoline chỉ vì vừa chuyển phôi, mà cần tuân theo kế hoạch của bác sĩ điều trị.

4. Nếu sau khi chuyển phôi vẫn uống thuốc vài ngày thì có ảnh hưởng đến phôi không?

Đây chính là câu hỏi được nhiều người bệnh quan tâm nhất.

Các dữ liệu hiện có tương đối yên tâm.

- Một systematic review năm 2025 tổng hợp 30 nghiên cứu với 1.662 thai kỳ có phơi nhiễm cabergoline trong thai kỳ, chủ yếu ở giai đoạn sớm. Phần lớn các nghiên cứu không ghi nhận sự gia tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh hoặc sẩy thai so với nhóm đối chứng hoặc các nhóm điều trị khác. Tuy nhiên, các tác giả cũng lưu ý rằng chất lượng bằng chứng còn hạn chế và có sự không đồng nhất giữa các nghiên cứu. (PubMed)

- Một meta-analysis công bố năm 2025 gồm 12 nghiên cứu với 1.387 thai kỳ ở phụ nữ có prolactinoma cũng không ghi nhận sự khác biệt về dị tật bẩm sinh, sinh non hoặc trẻ nhẹ cân giữa nhóm tiếp tục cabergoline và nhóm ngừng thuốc khi xác định có thai. (PubMed)

Những dữ liệu này cho phép chúng ta đưa ra một thông điệp quan trọng:

Nếu người phụ nữ đã sử dụng cabergoline trong những ngày đầu sau chuyển phôi trước khi biết mình có thai, hiện chưa có bằng chứng cho thấy việc phơi nhiễm ngắn này làm tăng rõ rệt nguy cơ dị tật thai.

Vì vậy, không nên quá lo lắng nếu người bệnh đã uống thuốc trong thời gian chờ xét nghiệm β-hCG.

5. Vậy khi xét nghiệm có thai thì có tiếp tục uống thuốc không?

Theo khuyến cáo hiện nay, sau khi xác định có thai, dopamine agonist thường được ngừng ở phần lớn bệnh nhân prolactinoma. (European Society of Endocrinology)

Lý do không phải là vì cabergoline đã được chứng minh gây dị tật.

-> Mà bởi vì: khi đã có thai, mục tiêu điều trị thay đổi.

Trước khi mang thai, chúng ta cần kiểm soát prolactin và phục hồi khả năng sinh sản.

Sau khi có thai, đối với phần lớn bệnh nhân microprolactinoma, việc tiếp tục hạ prolactin không còn cần thiết và có thể tránh được việc tiếp tục sử dụng thuốc không cần thiết.

Do đó, có thể hiểu đơn giản:

6. Microprolactinoma có phát triển trong thai kỳ không?

-> Có thể, nhưng nguy cơ tương đối thấp.

Trong thai kỳ, estrogen tăng làm tuyến yên có thể tăng kích thước. Tuy nhiên, nguy cơ phát triển gây triệu chứng phụ thuộc rất nhiều vào kích thước u ban đầu.

Ở bệnh nhân microprolactinoma, nguy cơ có triệu chứng do u phát triển thấp hơn đáng kể so với macroprolactinoma.

- Một systematic review/meta-analysis gần đây ghi nhận tỷ lệ phát triển u có triệu chứng trong thai kỳ khoảng 4%, và nguy cơ ảnh hưởng thị giác liên quan rõ với kích thước u. (PubMed)

Đây là lý do tại sao bệnh nhân có microprolactinoma thường có tiên lượng thuận lợi hơn.

7. Trong thai kỳ có cần kiểm tra prolactin thường xuyên không? Không.

Hướng dẫn của European Society of Endocrinology khuyến cáo không đo prolactin thường quy trong thai kỳ ở bệnh nhân prolactinoma. (European Society of Endocrinology)

Điều này có vẻ hơi bất ngờ nhưng rất quan trọng. Nồng độ prolactin vốn thay đổi sinh lý trong thai kỳ nên một giá trị prolactin cao không phản ánh chính xác việc khối u có phát triển hay không. Thay vào đó, bác sĩ sẽ chú ý đến triệu chứng lâm sàng.

8. Khi nào cần khám lại ngay?

Phụ nữ có prolactinoma đang mang thai cần thông báo cho bác sĩ nếu xuất hiện:

- Đau đầu mới xuất hiện hoặc đau đầu tăng dần.

- Đau đầu dữ dội bất thường.

- Nhìn mờ.

- Nhìn đôi.

- Cảm giác mất một phần thị trường.

- Các triệu chứng thần kinh mới xuất hiện.

Nếu nghi ngờ khối u phát triển gây chèn ép, bác sĩ có thể chỉ định đánh giá lại bằng hình ảnh học phù hợp. Đối với bệnh nhân microprolactinoma ổn định, không cần chụp MRI định kỳ chỉ để kiểm tra khối u. Hướng dẫn ESE cho rằng phụ nữ có microprolactinoma nhỏ trong hố yên và chức năng tuyến yên bình thường trước khi mang thai thường không cần theo dõi nội tiết thường quy trong thai kỳ. (European Society of Endocrinology)

9. Có phải mọi trường hợp prolactin tăng đều là u tuyến yên? à Không.

Đây là điểm rất quan trọng.

Khi xét nghiệm phát hiện prolactin tăng, bác sĩ cần tìm nguyên nhân trước khi kết luận bệnh nhân có prolactinoma.

Prolactin có thể tăng do: một số thuốc; suy giáp; stress; thai kỳ; kích thích tuyến vú; macroprolactin; các bệnh lý vùng dưới đồi – tuyến yên.

Vì vậy:

MRI có một tổn thương nhỏ ở tuyến yên + prolactin tăng chưa đủ để kết luận chắc chắn đó là prolactinoma. Cần đánh giá tổng hợp giữa triệu chứng, nồng độ prolactin, xét nghiệm nội tiết và hình ảnh MRI.

Điều này đặc biệt quan trọng ở những trường hợp tổn thương rất nhỏ, vì các vùng thay đổi tín hiệu tuyến yên trên MRI không phải lúc nào cũng là u tiết prolactin.

10. Điều người phụ nữ làm IVF cần nhớ

Nếu bạn đang điều trị tăng prolactin hoặc prolactinoma và chuẩn bị chuyển phôi:

1. Không tự ý ngừng thuốc trước khi chuyển phôi.

2. Cabergoline có dữ liệu an toàn tương đối yên tâm khi phơi nhiễm quanh thời điểm thụ thai và thai kỳ sớm.

3. Nếu đã uống thuốc vài ngày sau chuyển phôi trước khi biết có thai, không nên quá lo lắng.

4. Khi xác định có thai, đa số bệnh nhân microprolactinoma sẽ ngừng dopamine agonist theo chỉ định của bác sĩ.

5. Không cần xét nghiệm prolactin thường quy trong thai kỳ.

6. Đau đầu mới hoặc rối loạn thị giác cần được đánh giá.

7. Microprolactinoma không đồng nghĩa với việc không thể mang thai hoặc không thể thực hiện IVF.

Thông điệp dành cho người bệnh

Phát hiện một u tuyến yên nhỏ trong quá trình điều trị hiếm muộn chắc chắn có thể khiến bạn lo lắng. Nhưng microprolactinoma không có nghĩa là bạn phải từ bỏ kế hoạch mang thai. Điều quan trọng là xác định đúng nguyên nhân tăng prolactin, điều trị phù hợp trước khi mang thai và có kế hoạch theo dõi rõ ràng khi thai kỳ được xác lập. Sự phối hợp giữa bác sĩ nội tiết – hỗ trợ sinh sản – chuyên khoa tuyến yên/thần kinh, phần lớn phụ nữ có microprolactinoma có thể được quản lý thai kỳ một cách an toàn.

Nếu bạn đang điều trị prolactin và chuẩn bị IVF, hãy trao đổi với bác sĩ trước khi tự ý ngừng hoặc thay đổi thuốc.

-----

???? Thông tin liên hệ
Khoa Ngoại Thần Kinh - Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Huế
- Điện thoại: Phòng Cấp cứu - 0234.6270707
- Địa chỉ: 41-51 Nguyễn Huệ, TP. Huế
-Website: www.bvydhue.vn